|
| |
MENEPOZ
Menopoz adetlerin kesilmesi
olarak adlandırılır. Perimenopoz menopozdan hemen önceki ve sonraki döneme
verilen addır. Klimakteryum ise üreme çağından menopoz sonrasına kadar
olan dönemi içerir. Ortalama menopoz yaşı Türkiye için tam olarak
bilinmemektedir, ancak bu A.B.D'de 50-52 yaşları arasındadır. Adetlerin ilk
başlama yaşı ile menopoz yaşı arasında bir ilişki bulunmamaktadır. Yüksek
yerlerde yaşayanlarda ve sigara içen kadınlarda menopoz daha erken yaşlarda
başlamaktadır. Adet kanamalarının araları menopozdan 2 ile 8 yıl öncesinden
uzamaya başlayabilir. Yani adetlerin seyrekleşmesi hemen menopoza girileceğinin
bir göstergesi değildir.Menopozda
vajende kayganlığı sağlayan sıvıda bir azalma olur ve vajen dokusundaki
incelmeye bağlı olarak elastisite azalır. Bunların sonucunda cinsel ilişki
sırasında aşırı, kuruluk, vajende daralma, yanma, tahriş ve ilişki sonrası
damlama şeklinde kanama görülebilir. Ancak bu belirtiler hastanın cinsel
aktivitesi ile de ilgilidir. Normal cinsel yaşamına devam eden hastalarda bu
belirtiler daha az görülürken, ilişki sıklığı azalan hastalarda bu
bozukluklarda daha hızlı bir ilerleme görülmektedir. Genel olarak bakıldığında
menopozda cinsel aktivite önemli oranda değişmemektedir. Östrojen alımı
ile vajen dokusundaki incelme ve cinsel ilişki kalitesini bozan diğer faktörler
önleneceği için, cinsel yaşamın daha kaliteli olacağı söylenebilir.
MENOPOZ DÖNEMİ
Hormonlar
insan vücutundaki bazı organlardan salınan kimyasal
maddelerdir. Estrojen ise hanımlara özgü yumurtalıktan salınan
bir hormondur. Estrojen üreme sisteminde kilit rol oynar. Aynı
zamanda kalp, dolaşım sistemi ve kemikler üzerinede olumlu
etkileri vardır. Menopoz döneminde, yumurtalıklar(overler)
estrojen üretimini durdururlar, buna bağlı olarak adedler
kesilir. Ayrıca ameliyat ile overlerin cıkartılması
sonucuda, vücutta overlerin yaptığı estrojen hormonu dolaşımdan
cekilmiş olur. Estrojenin ortadan kalkması sonucu aşağıdaki
tabloda sayılan değişiklikler oluşur:
ESTROJEN EKSİKLİĞİNDE HEDEF
ORGANLARDA OLUŞAN DEĞİŞİKLİKLER
HEDEF ORGAN SEMPTOMLAR -Vulva,
Vagina Disparoni(ilişkide ağrı) -İdrar torbası ve idrar
yollarında Sık idrar ve idrar kacırma şikayetleri -Pelvis
tabanında Genital organlarda sarkma ve gevşeme -Deri ve Müköz
membranlarda Kutuma, kaşınma, travmalardan etkilenme -Kalp ve
Damar sisteminde Koroner arter hastalıklarına eğilim, dolaşım
bozukluğu -Santral sinir sisteminde Terleme, ateş basması, sıkıntı,
depresyon -Gögüslerde Kücülme ve kıvam değişikliği Sıcak
Basmaları Bu yakınma menopoza giren yaklaşık %75 hastada gözlenir.
Sıcaklık hissi ani gelir ve tüm vucuta yayılır. Cildin kızardığı
daha sonra terlediği dikkati ceker. Gece gelen sıcak basmaları
uyku düzenini bozabilir. Tedavi görmeyen hanımlarda bulgular
birkac yıl devam eder.
Genital ve İdrar Yolu Değişiklikleri:
Estrojen seviyesinin düşmesine
bağlı vaginanın ic yüzeyini kaplayan doku incelir ve esnekliğini
yitirir. Bu incelmeye bağlı kaşıntı ve yanma hissi oluşur.
Bazende devamlı vaginal rahatsız edici bir akıntı meydana
gelir. Cinsel ilişki agrılı olabilir, sık idrara gitme hissi
oluşabilir, arasıra idrar yapma ağrılıdır.
Kemik Erimesi(Osteoporoz):
Menopozdan sonra yavaşca
kemiklerde kalsiyum ve protein kaybı başlar. Bu kayıp
nedeniyle kalca, el bileği ve omurga kemiklerinde ufak
carpmalara bağlı veya hic travma olmadan kendiliğinden gelişen
kemik kırıkları gündeme gelir. Kalca kırıkları
postmenopozal kadınlarda en önemli ölüm nedenlerinden
biridir. Kalca kırığı gelişen hastalardan beşte biri ilk
altı ay icinde hareket kısıtlanmasına bağlı kanın damar
icinde pıhtılaşması, felc gecirme, kalp krizi ve ak ciğer
enfeksiyonu gibi nedenlerle kayp edilmektedir. Erken menopoza
girme, spor yapmama, sigara kullanma, az kalsiyum iceren diyetle
beslenme gibi faktörler osteoporoz riskini artırmaktadır.
Ruhsal Değişiklikler:
Ruhsal denge hali bazı hanımlarda
bozulmakta depresyon, ajitasyon gözlenmektedir. Özellikle gece
gelen sıcak basmaları uyku düzenini bozuyorsa ruhsal denge
halindeki bozulma oranıda artar.
Herhangi bir tedavi gibi menopoz
tedavisininde yan etkileri ve faydaları vardır.
Bu derlemede hormonların vücutunuza
olan etkileri ve yan etkileri acıklanmıştır. Genede size en
uygun tedaviyi doktorunuz verecektir.
VÜCUDUNUZUN ESTROJENLERİ:
Estrojenler esas olarak yumurtalıklarda(overlerde)
yapılır. Overler pubertede estrojen üretmeye başlarlar ve
menopoza kadar bu faliyet devam eder. Menopozdan sonrada dolaşımda
estrojen tamamen bitmez. Vücutun diğer bölgelerinde özellikle
yağ dokusunda üretilen estrojen dolanıma katılır. Kilolu
bir hanımda vücut yağ dokusunda yapılan estrojen o kadar
fazla olabilirki hanım menopaza girdiğini fark etmeyebilir.
Menopozda estrojen seviyesi cok azalır demiştik, ancak bircok
hanımda adedler kesilmeden birkac yıl evvel estrojen azalmasına
bağlı şikayetler başlayabilir. Şikayetlerin başlama yaşının
45-50 olduğu bilinmektedir. Ortalama menopoz yaşı ise 51 dir.
HORMON TEDAVİSİNİN RİSKLERİ VE YAN ETKİLERİ
Estrojenin en önemli yan etkisi
rahim icini döşeyen doku(endometriyum) kanserini artırma olasılığıdır.
Rahimi olmayan hanımlarda bu konuda telaşlanmamıza gerek
yoktur. Uterusu olan hanımlarda ise estrojen progesteron ile
birlikte verilmelidir. Progesteron estrojenin potansiyel kanser
yapma riskini ortadan kaldırır. Hatta estrojen+progesteron
alan hanımların hic hormon almayan hanımlara göre
endometriyal kanser olma şansı daha azdır. Ancak diğer
taraftan progesteronun, estrojenin kalp üzerine olan olumlu
etkileri azaltabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle
progesteron almak istemeyen hanımlara düzenli aralıklarla
endometriyal biopsi (kürtaj gibi bir işlemle endometriyumdan
örnek alınması) yapılması uygundur.
Bircok calışmada meme kanseri
ve hormon tedavisi arasında bağlantı gösterilememiştir. Bazı
calışmalarda ise 15 yılın üzerinde hormon tedavisi alan hanımlarda,
almayanlara göre meme kanseri şansında ufak bir artış
kaydedilmiştir.
Öte yandan hormal tedavi alan
hastalarda koroner arter hastalığı riskinin %50 azaldığı,
kalp ölümlerinin %40 önlenebildiği, kemik mineral
dansitesinin %5 arttırılabildiği, hormonal tedavi alan
hastaların almayanlara göre 3 yıl daha fazla yaşadığı
bilinmektedir.
Kesin Engel Oluşturanlar, kalp enfarktüsü gecirilmiş felcler, akut karaciğer hastalığı,
meme ve rahim kanserleri, tromboemboli
Kesin Olmayan Engeller tedavi altına
alınamayan hipertansyon, kronik karaciğer hastalığı ,safra
kesesi hastalığı şeker hastalığı ,epilepsi(sara) Myom
Hiperlipemi
HORMON TEDAVİSİNE HAZIRLIK
Trigliserid, kollesterol, karaciğer
fonksyon testleri, aclık kan şekeri gibi kan tetkikleri yapılır.
Mammografi ve meme ultrasonografisi cekilir. Pelvik
ultrasonografi ve gerekirse tüm batın ultrasonografisi
cekilir. Gerekirse kemik mineral yoğunluğu incelenir. Hormonal
Tedavi Öncesi Endometriyal Biopsi Yapılacak Hastalar; Kilolu
hastalar, Uterusu bulunan ancak progesteron almak istemeyen
hastalar, Endometriyal hiperplazisi olanlar Karaciger hastalığı
olanlar. Meme Açısından Risk Faktörü Bulunanlar 50 yaş ve
üzerinde olanlar Memede kitlesi olanlar Meme ucundan akıntı
gelenler Memede daha önce kanser veya prekanseröz lezyon
tespit edilenler Birinci derecede akrabalarında meme kanseri
olanlar Önceden meme cerrahisi gecirenler
HORMON TEDAVİSİ
KULLANIM SÜRESİ
Tedaviye ideal olarak başlama
zamanı menopoza girme dönemidir, bu konuda gecikmenin 3 yılı
aşmaması istenmektedir. Yanlızca sıcak basmaları ve vaginal
kuruluktan yakınan, osteoporozun sorun olmadığı hastalarda
tedavi 1-2 yılda rahatlık sağlar. Bu kısa süreli kullanım
sonunda tedaviye aralıklı dilimlerle devam edilir. Hastanın
sorunu osteoporoz ve risk altındaki koroner hastalığından
korunma ise o zaman üzün süreli tedavi önem kazanır. Özellikle
osteoporozda en az beş yıllık bir tedavinin faydalı olacağı
bilinmektedir. Bu konuda ideali tedavinin 10 yıl veya yaşam
boyu devam etmesidir. Zira estrojenlerin osteoporozdan koruyucu
etkisi kullanıldığı anda başlar ve sadece tedavi süresince
devam eder.
| |
|